Viêm dạ dày ruột cấp ở trẻ em: Nguyên nhân và cách điều trị

Viêm dạ dày ruột cấp ở trẻ em là bệnh thường gặp. Bệnh xảy ra bởi sự tác động của nhiều nguyên nhân khác nhau như nhiễm vi khuẩn, virus, ký sinh trùng, nhiễm độc hoặc do tác dụng phụ của thuốc. Căn bệnh cấp tính này có thể xuất hiện và kéo dài dưới 2 tuần kèm theo những triệu chứng gồm đau quặn bụng, nôn mửa, tiêu chảy… Việc không sớm phát hiện và kiểm soát có thể khiến trẻ bị mất nước nghiêm trọng, đối mặt với nhiều biến chứng nguy hiểm, thậm chí đe dọa đến tính mạng của trẻ.

Viêm dạ dày ruột cấp ở trẻ em: Nguyên nhân và cách điều trị
Tìm hiểu bệnh viêm dạ dày ruột cấp ở trẻ em, nguyên nhân, dấu hiệu nhận biết, cách phòng ngừa và điều trị

Viêm dạ dày ruột cấp ở trẻ em là gì?

Viêm dạ dày ruột cấp ở trẻ em là một dạng viêm nhiễm cấp tính xảy ra bởi sự tác động của nhiều nguyên nhân khác nhau như nhiễm vi khuẩn, virus, ký sinh trùng, nhiễm độc hoặc do tác dụng phụ của thuốc. Bệnh thường kéo dài trong 2 tuần kèm theo những triệu chứng nghiêm trọng như đau quặn bụng, nôn mửa, tiêu chảy… Những triệu chứng này khiến cơ thể mất nước và phát sinh nhiều vấn đề về sức khỏe.

Cụ thể đối với những trẻ có sức khỏe ổn định và sức đề kháng cao, bệnh viêm dạ dày ruột cấp cùng các triệu chứng sẽ sớm thuyên giảm và tự khỏi sau 4 ngày mà không cần dùng thuốc. Tuy nhiên ở nhiều trường hợp khác, các triệu chứng xuất hiện dai dẳng gây biến chứng nguy hiểm và làm tăng nguy cơ tử vong ở trẻ nếu không kịp thời xử lý.

Bệnh viêm dạ dày ruột cấp ở trẻ em xảy ra do đâu?

Có nhiều nguyên nhân khiến bệnh viêm dạ dày ruột cấp phát sinh trên cơ thể của trẻ nhỏ. Cụ thể:

  • Nhiễm vi khuẩn

Các loại vi khuẩn gây viêm dạ dày ruột cấp thường gặp gồm Escherichia coli, Campylobacter, Salmonella, Yersinia enteratioitica, Shigella. Những loại vi khuẩn này xâm nhập vào cơ thể và gây bệnh thông qua đường ăn uống. Cụ thể vi khuẩn sẽ xâm nhập và sinh bệnh khi người bệnh ăn những loại thực phẩm bẩn, không đảm bảo vệ sinh hoặc thức ăn tái, không được nấu chính.

Mặt khác những loại vi khuẩn gây viêm dạ dày ruột cấp có thể nhanh chóng sinh sôi trong nhiệt độ phòng. Điều này làm tăng nguy cơ mắc bệnh của trẻ khi bị nhiễm khuẩn.

  • Nhiễm virus đường tiêu hóa

Nhiễm virus ở đường tiêu hóa được xác định là nguyên nhân thường gặp khiến bệnh viêm dạ dày ruột cấp ở trẻ em xuất hiện và nhanh chóng tiến triển theo hướng xấu. Trong đó, các nghiên cứu đã cho thấy Rotavirus là nguyên nhân chính và thường gặp nhất trong số các loại virus gây viêm dạ dày ruột cấp. Rotavirus là loại virus nguy hiểm, thuộc họ Reoviridae, phân họ Sedoreovirinae.

Rotavirus có thể nhanh chóng lây lan từ người này sang người khác thông qua việc tiếp xúc với phân của người bệnh. Ở nhiều trường hợp khác, loại virus này cũng được tìm thấy trong nước uống, thức ăn nên virus có thể dễ dàng lây lan sang cơ thể của người khỏe mạnh thông qua việc sử dụng những loại thực phẩm này.

Rotavirus ít gây ảnh hưởng đến sức khỏe tổng thể của người trưởng thành. Tuy nhiên virus có thể nhanh chóng phát triển mạnh và gây viêm dạ dày ruột cấp ở trẻ do đối tượng này có hệ miễn dịch suy yếu hoặc chưa hoàn thiện.

Sau khi xâm nhập vào hệ tiêu hóa, Rotavirus nhanh chóng di chuyển và tác động lên thành ruột non và làm phát sinh bệnh viêm dạ dày ruột cấp. Ngoài Rotavirus, một số loại virus khác như Novovirus, Adenovirus, Calicillin, Enterovirus cũng có thể gây bệnh.

Rotavirus
Rotavirus là nguyên nhân phổ biến làm phát sinh bệnh viêm dạ dày ruột cấp ở trẻ em
  • Nhiễm ký sinh trùng đường ruột

Bệnh viêm dạ dày ruột cấp có thể xảy ra trên cơ thể của trẻ nhỏ khi đường ruột của trẻ bị nhiễm sán, giun và các sinh vật đơn bào như Cryptosporidium, Giardia lamblia. Tương tự như vi khuẩn, việc sử dụng thức ăn và thức uống không đảm bảo vệ sinh, không được nấu chín kỹ là con đường lây lan chủ yếu của những loại ký sinh trùng này.

  • Viêm dạ dày ruột do độc tố

 Độc tố làm phát sinh bệnh viêm dạ dày ruột cấp ở trẻ em thường có nguồn gốc từ những loại thực phẩm sau:

    • Một số loại hải sản
    • Một số loại nấm
    • Dư lượng thuốc và các hóa chất bảo vệ thực phẩm trong rau quả
    • Các loại thực phẩm hoặc nguồn nước bị nhiễm chì, asen.

Để phòng ngừa, bạn cần vệ sinh sạch sẽ các loại thực phẩm tìm hiểu những loại thực phẩm có thể tích tụ độc tố trước khi cho trẻ ăn uống.

  • Tác dụng phụ của thuốc 

Bệnh viêm dạ dày ruột cấp ở trẻ em có thể là tác dụng phụ từ việc sử dụng những loại thuốc sau:

  • Các loại thuốc kháng sinh
  • Những loại thuốc chữa viêm dạ dày có chứa magie
  • Một số loại thuốc hóa xạ trị
  • Thuốc điều trị ký sinh trùng 
  • Thuốc Digoxin được dùng trong điều trị suy tim
  • Thuốc chống táo bón.

Dấu hiệu nhận biết bệnh viêm dạ dày ruột cấp ở trẻ em

Những triệu chứng có thể phát sinh ngay khi trẻ bị nhiễm các tác nhân gây viêm dạ dày ruột cấp. Tuy nhiên những triệu chứng này sẽ rõ ràng hơn sau khi nhiễm bệnh từ 12 đến 72 giờ.

  • Sốt cao: Sốt cao là một trong những triệu chứng đầu tiên xuất hiện khi trẻ bị viêm dạ dày ruột cấp. Trong trường hợp không sớm áp dụng những biện pháp hạ sốt, trẻ có thể bị co giật.
  • Đau thắt bụng: Đau thắt bụng do viêm dạ dày ruột cấp thường bị nhầm lẫn bởi những cơn đau dạ dày thông thường. Tuy nhiên phụ huynh có thể nhận thấy trẻ thường xuyên bị đau bụng, đau quặn và nhói thành từng cơn, cơn đau tái phát nhiều lần trước và sau khi ăn. Ngoài ra cơn đau cũng thường xuất hiện khi về đêm, đau dữ dội, đau âm ỉ kéo dài đến từ vài tiếng đến hàng chục tiếng đồng hồ, đau quanh rốn hoặc đau trên rốn.
  • Nhức đầu, chán ăn, nôn mửa: Nhức đầu, chán ăn, nôn mửa là những triệu chứng chính xảy ra do viêm dạ dày ruột cấp và thường kéo dài khoảng 1 ngày. Nhóm triệu chứng này xảy ra phổ biến nhất ở những trẻ dưới 2 tuổi. Biện hiện nhức đầu, chán ăn, nôn mửa kéo dài sẽ làm ảnh hưởng nghiêm trọng đến khả năng hấp thụ chất dinh dưỡng của trẻ, khiến trẻ bị sụt ký và dẫn đến suy dinh dưỡng.
  • Tiêu chảy: Trong vòng 24 giờ đồng hồ, trẻ có thể đi đại tiện trên 3 lần khi bị viêm dạ dày ruột cấp. Ngoài ra trong phân của trẻ có thể kèm theo máu và chất nhầy. Vì thế nếu muốn xác định bệnh lý, phụ huynh có thể kiểm tra phân của trẻ.
  • Mất nước nghiêm trọng: Do nôn mửa và tiêu chảy nặng nên những trẻ bị viêm dạ dày đường ruột có thể đối mặt với những triệu chứng của tình trạng mất nước gồm khô môi, khô miệng, tay chân lạnh, đi tiểu ít, ít nước mắt khi khóc, cơ thể mệt mỏi, suy nhược… Phụ huynh cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay khi nhận thấy những biểu hiện này xuất hiện.

Trong những triệu chứng và dấu hiệu nhận biết nêu trên, nhiễm toan chuyển hóa và mất nước do nôn mửa, tiêu chảy chính là những triệu chứng thường gặp nhất khi trẻ bị viêm dạ dày ruột cấp. Ngay khi nhận thấy những triệu chứng này phát sinh, phụ huynh có thể áp dụng các cách bù nước và bù điện giải cho bé. Bạn không nên cho trẻ dùng thuốc nếu chưa có sự chỉ định của bác sĩ chuyên khoa.

Đau thắt bụng
Dấu hiệu nhận biết bệnh viêm dạ dày ruột cấp ở trẻ em gồm đau thắt bụng, nôn mửa, tiêu chảy, mất nước…

Mức độ nguy hiểm của bệnh viêm dạ dày ruột cấp ở trẻ em

Bệnh viêm dạ dày ruột cấp ở trẻ em nói riêng và bệnh viêm dạ dày ruột cấp nói chung là bệnh nhiễm trùng đường ruột nguy hiểm. Các triệu chứng thường không phát sinh hoặc không rõ ràng trong thời gian ủ bệnh (từ 1 đến 3 ngày). Sau khi xuất hiện, những triệu chứng có thể kéo dài từ 2 ngày đến 10 ngày hoặc hơn tùy theo thể trạng của trẻ.

Đối với những người có hệ miễn dịch khỏe mạnh thì viêm dạ dày ruột cấp không phải là bệnh lý nguy hiểm. Tuy nhiên bệnh đặc biệt nguy hiểm đối với những người có hệ miễn dịch suy yếu như trẻ em, người lớn tuổi, người bị ung thư hoặc nhiễm virus HIV. Cụ thể viêm dạ dày ruột cấp có thể gây mất nước nghiêm trọng và làm phát sinh những vấn đề sau nếu không kịp thời xử lý:

  • Nhiễm toan chuyển hóa
  • Rối loạn tiêu hóa protein
  • Không có khả năng dung nạp đường trong sữa
  • Rối loạn điện giải (hạ kali máu, hạ natri máu, tăng natri máu)
  • Biến chứng Iatrogenic
  • Hội chứng tan máu do nhiễm khuẩn
  • Tử vong ở trường hợp nặng.

Bệnh viêm dạ dày ruột cấp ở trẻ em – Khi nào cần đi khám bác sĩ?

Phụ huynh cần đưa trẻ đến bệnh viện ngay khi nhận thấy trẻ có những biểu hiện sau:

  • Sốt trên 38 độ
  • Trẻ bỏ ăn nhưng vẫn bị buồn nôn và tiêu chảy
  • Đau bụng dữ dội
  • Trẻ nôn ra máu hoặc nôn dịch màu xanh
  • Trẻ ngủ nhiều và sốt li bì
  • Đi ngoài ra phân có máu
  • Bàn chân và bàn tay lanh
  • Trẻ có dấu hiệu mất nước như khát nước, khô môi, da khô, mắt thóp lõm, mắt trũng, tiểu ít…
Đưa trẻ đến bệnh viện khi các triệu chứng nghiêm trọng xuất hiện
Đưa trẻ đến bệnh viện khi các triệu chứng nghiêm trọng xuất hiện như đau bụng dữ dội, tiêu chảy, nôn ra máu hoặc dịch màu xanh

Phương pháp điều trị viêm dạ dày ruột cấp ở trẻ em

Hiện tại vẫn chưa có thuốc điều trị viêm dạ dày ruột cấp ở trẻ em xảy ra do Rotavirus. Tuy nhiên các triệu chứng của bệnh có thể nhanh chóng thuyên giảm khi áp dụng những phương pháp điều trị sau:

1. Phương pháp điều trị mất nước và điện giải

Đối với những trường hợp bị viêm dạ dày ruột cấp, các triệu chứng có thể thuyên giảm và cơ thể có thể được phục hồi khi trẻ áp dụng biện pháp điều trị mất nước và điện giải. Thông thường dịch truyền chữa bệnh chính là dung môi hòa tan có thành phần gồm những dưỡng chất cần thiết cho cơ thể.

Khi truyền dịch, trẻ sẽ nhanh chóng được bổ sung chất điện giải, thành phần dinh dưỡng và lượng nước bị mất trong cơ thể. Từ đó giúp ổn định quá trình tuần hoàn của bệnh nhân.

Quá trình truyền dịch đối với những trẻ em bị viêm dạ dày ruột cấp cần được tiến hành nhanh, càng sớm càng tốt. Bởi việc kịp thời truyền dịch sẽ giúp tim mạch được ổn, đẩy nhanh quá trình chữa bệnh.

Thời gian truyền dịch chữa viêm ruột dạ dày cấp thường kéo dài khoảng 4 giờ đồng hồ. Bệnh nhân sẽ được bác sĩ kiểm tra và đánh giá tình trạng sau mỗi 1 đến 2 giờ. Bên cạnh việc truyền dịch tĩnh mạch, bệnh nhi có thể được bác sĩ chuyên khoa chỉ định bổ sung dịch qua đường uống.

Nếu bệnh xuất hiện ở những trẻ sơ sinh đang còn bú sữa mẹ, phụ huynh cần lưu ý không tự ý xử lý bệnh bằng thuốc hoặc các biện pháp bù nước chuyên dụng. Mẹ chỉ cần cho trẻ bú nhiều hơn, theo dõi diễn tiến của bệnh và kịp thời thông báo với bác sĩ.

2. Điều trị viêm dạ dày ruột cấp ở trẻ em bằng thuốc

Đa số các trường hợp bị viêm dạ dày ruột cấp không được chỉ định dùng thuốc vì không cần thiết. Để làm giảm các triệu chứng của bệnh và đẩy nhanh quá trình điều trị, trẻ cần được áp dụng biện pháp chống mất nước như tăng cường bổ sung nước và điện giải. 

Tuy nhiên đối với những trường hợp mất nước nặng, mức độ nghiêm trọng của các triệu chứng có xu hướng tăng cao hoặc không có biểu hiện thuyên giảm sau bù nước, bác sĩ chuyên khoa có thể xem xét về việc cho trẻ sử dụng thuốc.

Những loại thuốc thường được sử dụng trong điều trị viêm dạ dày ruột cấp ở trẻ gồm:

  • Loperamid: Loperamid là thuốc điều trị tiêu chảy. Thuốc này được chỉ định cho những trường hợp bị tiêu chảy nặng dẫn đến mất nước. Tuy nhiên thuốc không được khuyến cáo sử dụng cho trẻ em dưới 2 tuổi.
  • Ondansetron: Ondansetron có tác dụng giảm nôn và chống nôn, thường được sử dụng bằng đường tiêm tĩnh mạch hoặc đường uống. Thông thường, cách dùng thuốc phụ thuộc vào khả năng đáp ứng của cơ thể với thuốc.
  • Thuốc điều trị ký sinh trùng: Trong trường hợp viêm dạ dày ruột xảy ra do trẻ bị nhiễm ký sinh trùng, bác sĩ chuyên khoa có thể cho trẻ sử dụng đơn thuốc chứa nitazoxanide, metronidazole hoặc những loại thuốc trị ký sinh trùng khác.
  • Thuốc kháng sinh: Thuốc kháng sinh được chỉ định dùng cho những trường hợp bị viêm dạ dày ruột cấp do nhiễm vi khuẩn.
Điều trị viêm dạ dày ruột cấp ở trẻ em bằng thuốc
Điều trị viêm dạ dày ruột cấp ở trẻ em bằng thuốc khi thực sự cần thiết và có chỉ định của bác sĩ chuyên khoa

3. Làm giảm viêm dạ dày ruột cấp bằng men tiêu hóa

Men tiêu hóa có khả năng tăng cao số lượng lợi khuẩn cho cơ thể, loại bỏ vi khuẩn có hại, giúp cân bằng hệ vi sinh đường ruột, ổn định các hoạt động của hệ tiêu hóa. Đồng thời giúp giảm viêm và cải thiện các triệu chứng của bệnh viêm dạ dày ruột cấp ở trẻ em như tiêu chảy, nôn mửa, chán ăn…

Các nghiên cứu cũng chỉ ra rằng một số vi sinh vật trong men vi sinh (điển hình như lactobacillus trong sữa chua) có khả năng làm dịu các triệu chứng xảy ra ở dạ dày và đường ruột, giúp kìm tiêu chảy và biểu hiện đi kèm sau từ 1 đến 2 ngày.

Men vi sinh chỉ được khuyến cáo sử dụng để hỗ trợ điều trị viêm dạ dày ruột cấp ở trẻ em và làm giảm các triệu chứng, không có tác dụng điều trị bệnh trong trường hợp bệnh đã tiến triển nặng hơn.

Biện pháp chăm sóc trẻ bị viêm dạ dày ruột cấp

Bên cạnh việc điều trị mất nước, mất điện giải và áp dụng những phương pháp điều trị chuyên sâu khác theo sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa, trẻ bị viêm dạ dày ruột cấp cần được áp dụng thêm những biện pháp chăm sóc phù hợp để đẩy nhanh tiến trình điều trị bệnh.

 Vì thế phụ huynh cần lưu ý chăm sóc trẻ bị viêm dạ dày ruột cấp với những biện pháp đơn giản sau:

  • Nếu bệnh viêm dạ dày ruột cấp xảy ra ở trẻ em nhưng chưa gây ra tình trạng mất nước hoặc đã xử lý, phụ huynh cần tăng cường cho trẻ bổ sung những loại thực phẩm giàu dinh dưỡng và dễ tiêu hóa. Bởi việc tăng cường bổ sung chất dinh dưỡng trong thực phẩm sẽ giúp trẻ bù lại lượng dinh dưỡng đã mất trong cơ thể. Vì thế bạn cần cho trẻ áp dụng chế độ ăn uống phù hợp, ăn nhiều rau xanh, trái cây tươi, thực phẩm giàu protein, axit béo omega-3… sau khi bệnh nhi đã được bù nước và bù điện giải.
  • Đối với những trẻ đã cai sữa, bạn nên tăng cường bổ sung vào chế độ ăn uống của trẻ những loại thực phẩm tốt cho quá trình điều trị viêm dạ dày ruột. Cụ thể: Bánh mì, lúa mì, khoai lang, ngũ cốc, gạo, các loại rau quả…
  • Không nên cho trẻ sử dụng những loại thức ăn gây hại cho dạ dày và đường ruột như thực phẩm nhiều dầu mỡ, chất béo, thức ăn nhiều gia vị, nước trái cây, nước ngọt, trà, những loại thức uống chứa chất kích thích hoặc chứa nhiều đường… Bởi đây đều là những loại thực phẩm, thức uống khó dung nạp, có khả năng gây khó tiêu và làm nặng hơn triệu chứng tiêu chảy của trẻ.
  • Không nên cho trẻ ngưng sử dụng thức ăn quá 4 – 6 giờ khi bắt đầu áp dụng những biện pháp bù nước cho trẻ. Bạn có thể cho trẻ ăn lại dần dần, cho trẻ uống sữa mà không cần phải pha loãng sữa công thức.
  • Thường xuyên theo dõi tình trạng, sức khỏe của trẻ và sự tiến triển của bệnh lý để kịp thời thông báo với bác sĩ nếu có bất kỳ dấu hiệu bất thường nào xuất hiện. Bên cạnh đó ba mẹ cần thường xuyên trò chuyện, vỗ về trẻ, đặc biệt là trong giai đoạn ngưng truyền dịch và bắt đầu cho trẻ ăn trở lại. Nguyên nhân là do đây là giai đoạn trẻ thường quấy khóc, chán ăn và dễ bỏ ăn.
Tăng cường bổ sung chất dinh dưỡng
Cho trẻ tăng cường bổ sung chất dinh dưỡng bằng việc ăn nhiều rau xanh, trái cây tươi, thực phẩm giàu protein, axit béo omega-3

Biện pháp phòng ngừa bệnh viêm dạ dày ruột ở trẻ em

Để bảo vệ sức khỏe của trẻ nhỏ, nâng cao hệ miễn dịch và phòng ngừa phát sinh bệnh viêm dạ dày ruột cấp, phụ huynh cần lưu ý những điều sau đây:

  • Không cho trẻ tiếp với những trẻ đang bị viêm dạ dày ruột cấp
  • Cho trẻ tiêm phòng với những loại vắc xin phòng ngừa bệnh tiêu chảy do virus Rota, cần tiêm sớm và tiêm đủ liều theo sự hướng dẫn của bác sĩ chuyên khoa.
  • Cho trẻ ăn chín uống sôi.
  • Những loại thực phẩm mà trẻ đang sử dụng cần được đảm bảo vệ sinh, không tái sống, không nhiễm bẩn và không chứa độc tố.
  • Tập cho trẻ thói quen vệ sinh tay nhiều lần mỗi ngày, nhất là sau khi đi vệ sinh và trước khi ăn.
  • Sử dụng nguồn nước sạch, không cho trẻ tiếp xúc với nguồn nước bẩn hoặc những nguồn nhiễm khuẩn khác.

Nhìn chung viêm dạ dày ruột cấp ở trẻ em là một bệnh lý nguy hiểm do có khả năng gây biến chứng, khiến cơ thể mất nước nghiêm trọng và tử vong khi không được chẩn đoán và xử lý kịp thời.

Vì thế phụ huynh cần thường xuyên quan sát những biểu hiện và theo dõi thể trạng của trẻ. Trong trường hợp trẻ bị đau quặn bụng, nôn ói, tiêu chảy nặng hoặc xuất hiện những triệu chứng bất thường khác, bạn cần nhanh chóng đưa trẻ đến bệnh viện để tiến hành kiểm tra và điều trị. Tránh chậm trong việc điều trị trễ để phòng ngừa bệnh tiến triển nghiêm trọng

Ngày đăng: 17/09/2020 - Cập nhật lúc: 2:35 PM , 17/09/2020

Đóng

Trở thành người đầu tiên bình luận cho bài viết này!

Email của bạn sẽ không được hiển thị công khai. Các trường bắt buộc được đánh dấu *